Xəbərlər ::

SİYASƏT :: Dağlıq Qarabağı Ermenistana “birleşdiren” Avropa Parlamenti - TEHLİL

11-09-2015 14:09

 

Avropa ParlamentiAvropa İttifaqının en uğursuz siyasi layihesi hesab olunur. Uğursuzluğun esası Avroparlamentin formalaşma prinsipleri müeyyenleşen zaman qoyulub. Üzv ölkelerin temsilçilik kvotasında qeyri-beraberlik siyasi böhranı her zaman stimullaşdırıb ve neticede Köhne Dünya bu uğursuzluğu Avropa Parlamentinin qerarlarının mecburi deyil, deklarativ xarakter daşıması tezisi ile ört-basdır edib. İlk dövrde güclü siyasi üstqurum kimi nezerde tutulan Avropa Parlamenti sonralar taleyi ile barışıb ve deklarativ qerarlar qebul etmekle işini bitmiş sayıb. Bu aşağı statusa reğmen Qerb Avropa Parlamentini her zaman siyasi tezyiq vasitesi kimi istifade edir ve onun deklarativ mövcudluğundan ictimai rey formalaşdırmaq üçün yararlanır (Avropa Parlamentinin statusu bu qurumdan başqa formada istifadeye imkan vermir). Ve Avropa Parlamenti de üzerine qoyulan bu kiçik missiyanı beyanatlar, qetnameler qebul etmekle heyata keçirmeye çalışır.

 

Bu sebebden Milli Meclise seçkilerle bağlı qebul olunan senede Avroparlamentin standart ictimai rey formalaşdırma siyasetinin terkib hissesi kimi baxmaq lazımdır. Bu qurumun tebliğat maşını rolu oynaması ictimai reyde ne derecede effekt verir, bu, mübahise doğurur. Çünki qloballaşma dövründe insanların informasiyaya çıxış imkanları bire yüz artdığından yanlış ictimai rey formalaşdırmaq çetindir. Ele bu imkanlar da Avropa Parlamentinin Azerbaycanla bağlı qebul etdiyi qerarların qerezli xarakter daşıdığını tesdiqlemeye imkan verir. Qurumun tekce Dağlıq Qarabağ münaqişesine münasibetini eks etdiren senedlere nezer salmaq kifayet eder.

 

Hele 1988-ci ilde, yeni Dağlıq Qarabağ münaqişesinin aktiv fazasının başladığı dönemde Avropa Parlamenti Azerbaycana (o zaman Sovet Azerbaycanına) qarşı ilk qerezli qerar qebul edib. “Avropa Parlamentinin Sovet Ermenistanındakı veziyyetle bağlı qetnamesi” adlanan senedde Dağlıq Qarabağın Ermenistana birleşdirilmesi ile bağlı İrevan ve diger şeherlerde keçirilen ictimai nümayişler teqdir olunur. Qurum hesab edir ki, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayeti 1923-cü ilde Azerbaycana özbaşına, qanunsuz birleşdirilib ve eslinde Ermenistanın bir hissesidir. Avropa Parlamenti qebul etdiyi qetnamede bir qeder de ireli gederek Sumqayıt hadiselerini “ermenilere qarşı qırğın” adlandırıb, Azerbaycanda ermenilerin talana meruz qaldığını, onların tehlükesizliyi üçün teminat olmadığını iddia edib. Ve bu yanaşmasının neticesi olaraq qetnamede ermenilerin Dağlıq Qarabağla bağlı teleblerinin desteklendiyi açıq metnle ifade olunub.

 

Maraqlı meqamlardan biri Avropa Parlamentinin qebul etdiyi qetnamede SSRİ rehberliyi qarşısında ireli sürdüyü teleblerin Moskva terefinden nöqte-vergülüne kimi icra olunmasıdır. Qetnamenin üçüncü bendinde qeyd edilir ki, “Ali Sovet terefinden Moskvadakı ermeni nümayende heyetinin Dağlıq Qarabağın müveqqeti olaraq Moskvadakı merkezi administrasiya terefinden idare edilmesi, müveqqeti olaraq Rusiya Federasiyasına birleşdirmesi ve ya “prezident vilayet hökumeti” rehberliyi altında yerleşdirilmesi ile bağlı  kompromisli tekliflerini öyrenmeye çağırırıq”. Avropa Parlamentinin bu teklifleri sonradan Dağlıq Qarabağda prezident üsul-idaresinin tetbiq edilmesi şeklinde reallaşdırılmış ve bu erazinin işğalının esasları yaradılmışdı.

 

1988-ci ilin iyulunda “Avropa İcmalarının resmi jurnalı”nda derc olunan bu qetname Avropa Parlamentinin hele sovetler döneminde bele Azerbaycana qarşı qerezli mövqe tutduğunu, ermeni lobbisinin tesiri altında olduğunu tesdiqleyir. Bu sened hemçinin Dağlıq Qarabağın işğalının hele SSRİ döneminde Qerb terefinden planlaşdırıldığını, bu işğalın SSRİ-nin daxilden parçalanması ve zeifledilmesi üçün hazırlanan planın terkib hissesi olduğunu gösterir. Avropa Parlamentinin “Sovet Ermenistanındakı veziyyetle bağlı” 1988-ci il qetnamesi Qerbin Dağlıq Qarabağ münaqişesine ve ümumilikde Azerbaycana münasibetinin ifadesi sayıla biler. Bu münasibet hem de uzun iller erzinde deyişmemiş qalıb, müsteqillik döneminde Avropa Parlamenti Dağlıq Qarabağ münaqişesi ile bağlıERMENİ LOBBİSİNİN TELEBLERİNİN DEYİL, BEYNELXALQ HÜQUQ NORMALARININ ESAS GÖTÜRÜLDÜYÜ BİR QETNAME BELE QEBUL ETMEYİB. Sebeb tekce lobbinin tesiri de deyil, “Xristian klubu” qisminde fealiyyete üstünlük veren Avropa Parlamentinde hemişe antitürk, antiislam ehval-ruhiyye dominant mövqe teşkil edib. Yanaşmada milli ve dini faktorlar öne çıxdığından Qerb ve onun institutları üçün ferqi yoxdur, onlar Azerbaycanda baş veren istenilen ehemiyyetli prosesde müxalif mövqeden çıxış edirler ve edecekler. Hetta Avropanın maraqlarına birbaşa cavab veren enerji layiheleri, yaxud Avropa Oyunları kimi meselelerde bele. Buna göre Avropa Parlamentinin Milli Meclise seçkilere verdiyi siyasi qiymete teeccüblenmeye deymez. Buna yalnız teessüf etmek lazımdır.

 

Vüqar Mesimoğlu, APA Analitik Merkezi 

 


Oxunub 322 defe